صنعت فولاد ایران یکی از مهم ترین حلقه های زنجیره معدن و صنایع معدنی کشور است و تغییر در میزان تولید آن می تواند مستقیما بر بازار آهن، صادرات، فعالیت کارخانه های پایین دستی و حتی هزینه اجرای پروژه های عمرانی اثر بگذارد. به همین دلیل، بررسی آمار تولید فولاد ایران تنها مرور چند عدد نیست؛ بلکه تصویری از شرایط تولید، میزان استفاده از ظرفیت کارخانه ها و وضعیت عرضه در بازار آهن ارائه می دهد.
آمار هفت ماه ابتدایی سال ۱۴۰۳ نشان می دهد که عملکرد بخش های مختلف زنجیره فولاد یکسان نبوده است. در حالی که تولید برخی محصولات مانند آهن اسفنجی، کنسانتره سنگ آهن و ورق گرم افزایش داشته، تولید محصولاتی مانند میلگرد، بیلت و بلوم، نبشی و ناودانی با کاهش مواجه شده است.
طبق آمار منتشرشده از سوی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، میزان تولید کل محصولات فولادی در هفت ماه ابتدایی سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۲ میلیون و ۸۴۷ هزار تن رسیده است؛ رقمی که در مدت مشابه سال ۱۴۰۲ حدود ۱۳ میلیون تن بود و در نتیجه کاهش تقریبی ۱.۲ درصدی را نشان می دهد.
این کاهش در نگاه نخست چندان بزرگ به نظر نمی رسد، اما بررسی جزئیات نشان می دهد که بعضی از بخش های مهم زنجیره فولاد افت بسیار بیشتری را تجربه کرده اند. برای نمونه، تولید میلگرد حدود ۹.۷ درصد و تولید بیلت و بلوم حدود ۷.۷ درصد کاهش یافته است. چنین تغییراتی می توانند بر میزان عرضه محصولات در بازار و در ادامه بر روند قیمت آهن آلات تاثیرگذار باشند.
نمودار تولید آهن آلات در 7 ماه گذشته
برای درک بهتر وضعیت تولید، باید زنجیره فولاد را به تفکیک محصولات بررسی کرد. آمار هفت ماهه سال ۱۴۰۳ نشان می دهد که برخلاف تصور عمومی، تمام محصولات فولادی مسیر مشابهی نداشته اند؛ برخی خطوط تولید با افت ظرفیت مواجه شده اند و در مقابل، بعضی بخش ها رشد قابل توجهی داشته اند.
| محصول | تولید ۷ ماهه ۱۴۰۲ | تولید ۷ ماهه ۱۴۰۳ | تغییر |
| تیرآهن | ۸۵۱ هزار تن | ۸۷۷ هزار تن | ۳.۱٪ افزایش |
| میلگرد | ۶.۱۰۳ میلیون تن | ۵.۵۱۳ میلیون تن | ۹.۷٪ کاهش |
| نبشی، ناودانی و سایر مقاطع | ۵۳۵ هزار تن | ۴۹۱ هزار تن | ۸.۲٪ کاهش |
| کل مقاطع طویل فولادی | ۷.۴۸۹ میلیون تن | ۶.۸۸۱ میلیون تن | حدود ۸٪ کاهش |
| ورق گرم | ۵.۲۷۵ میلیون تن | ۵.۶۴۵ میلیون تن | ۷٪ افزایش |
| ورق سرد | ۱.۵۸۲ میلیون تن | ۱.۵۲۲ میلیون تن | ۳.۸٪ کاهش |
| ورق پوشش دار | ۱.۰۲۱ میلیون تن | ۱.۰۱۰ میلیون تن | ۱.۱٪ کاهش |
| کل مقاطع تخت فولادی | ۵.۵۱۱ میلیون تن | ۵.۹۶۶ میلیون تن | حدود ۸٪ افزایش |
| کل محصولات فولادی | ۱۳ میلیون تن | ۱۲.۸۴۷ میلیون تن | ۱.۲٪ کاهش |
| بیلت و بلوم | ۱۱.۴۶۴ میلیون تن | ۱۰.۵۸۲ میلیون تن | ۷.۷٪ کاهش |
| اسلب | ۶.۸۰۴ میلیون تن | ۶.۷۵۸ میلیون تن | ۰.۷٪ کاهش |
| فولاد میانی | ۱۸.۲۶۸ میلیون تن | ۱۷.۳۴۰ میلیون تن | ۵.۱٪ کاهش |
| آهن اسفنجی | ۲۲.۱۱۲ میلیون تن | ۲۵.۴۷۸ میلیون تن | ۱۵.۲٪ افزایش |
| گندله سنگ آهن | ۳۸.۹۹۵ میلیون تن | ۳۷.۷۹۴ میلیون تن | ۳.۱٪ کاهش |
| کنسانتره سنگ آهن | ۳۹.۰۸۴ میلیون تن | ۴۱.۸۳۹ میلیون تن | ۷٪ افزایش |
داده های جدول نشان می دهند که مهم ترین اتفاق در بخش مقاطع ساختمانی، کاهش تولید میلگرد است. تولید این محصول از حدود ۶.۱ میلیون تن به حدود ۵.۵ میلیون تن رسیده و نزدیک به ۵۹۰ هزار تن کاهش پیدا کرده است. با توجه به سهم بالای میلگرد در مصرف فولاد ساختمانی، تغییر حجم تولید آن برای فعالان بازار اهمیت ویژه ای دارد.
در مقابل، تیرآهن مسیر متفاوتی داشته و تولید آن حدود ۳.۱ درصد افزایش یافته است. این موضوع نشان می دهد که نمی توان صرفا با مشاهده افت کلی تولید، انتظار کاهش عرضه تمام محصولات فولادی را داشت؛ شرایط تولید هر مقطع باید به صورت مستقل بررسی شود.
در بخش محصولات تخت نیز وضعیت متفاوت است. تولید ورق گرم از حدود ۵.۲۷۵ میلیون تن در هفت ماهه سال ۱۴۰۲ به حدود ۵.۶۴۵ میلیون تن در مدت مشابه سال ۱۴۰۳ رسیده است. در نتیجه، این محصول رشد حدود ۷ درصدی را ثبت کرده است. مجموع تولید مقاطع تخت فولادی نیز حدود ۸ درصد افزایش یافته است.
یکی از جالب ترین بخش های این آمار مربوط به آهن اسفنجی است. تولید آهن اسفنجی در هفت ماه ابتدایی سال ۱۴۰۳ با رشد بیش از ۱۵ درصدی به حدود ۲۵.۴۷۸ میلیون تن رسید؛ در حالی که تولید فولاد میانی در همین دوره کاهش پیدا کرده است. این اختلاف نشان می دهد افزایش تولید مواد اولیه لزوما به معنای افزایش تولید محصول نهایی نیست و عواملی مانند تامین انرژی و ظرفیت فعال فولادسازی می توانند مسیر زنجیره را تغییر دهند.
مقایسه آمار تولید فولاد ایران در 7 ماه ابتدایی سال های 1402 و 1403
مقایسه آمار سال های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ نشان می دهد صنعت فولاد ایران در سال ۱۴۰۳ با نوعی عدم توازن در زنجیره تولید مواجه بوده است. در بخش بالادستی، تولید کنسانتره سنگ آهن و آهن اسفنجی رشد کرده، اما در حلقه فولادسازی و بخشی از محصولات نهایی شاهد کاهش تولید هستیم.
تولید فولاد میانی از حدود ۱۸.۲۶۸ میلیون تن در هفت ماهه سال ۱۴۰۲ به حدود ۱۷.۳۴ میلیون تن در هفت ماهه سال ۱۴۰۳ رسیده است. به این ترتیب، نزدیک به ۹۳۰ هزار تن از تولید این بخش کاسته شده است. گزارش های منتشرشده درباره وضعیت صنعت نیز محدودیت تامین برق در ماه های گرم سال را یکی از دلایل مهم افت تولید فولاد میانی عنوان کرده اند.
کاهش تولید در بیلت و بلوم محسوس تر بوده است. تولید این گروه از حدود ۱۱.۴۶۴ میلیون تن به ۱۰.۵۸۲ میلیون تن کاهش پیدا کرده؛ یعنی حدود ۸۸۲ هزار تن افت تولید. از آنجا که بیلت و بلوم خوراک اصلی بسیاری از خطوط نورد مقاطع طویل محسوب می شوند، کاهش تولید آنها می تواند به حلقه های بعدی زنجیره منتقل شود.
همین موضوع را می توان در بازار میلگرد نیز مشاهده کرد. تولید میلگرد در این بازه حدود ۵۹۰ هزار تن کمتر شده است. کاهش تولید نبشی، ناودانی و سایر مقاطع طویل نیز سبب شده مجموع تولید مقاطع طویل فولادی از ۷.۴۸۹ میلیون تن به ۶.۸۸۱ میلیون تن برسد.
اما تمام بخش های زنجیره در مسیر نزولی قرار نداشته اند. تولید تیرآهن، ورق گرم، آهن اسفنجی و کنسانتره سنگ آهن رشد داشته است. بنابراین تصویر واقعی صنعت فولاد در هفت ماهه ۱۴۰۳ را نمی توان صرفا «کاهش تولید» توصیف کرد؛ بلکه دقیق تر آن است که بگوییم ترکیب تولید تغییر کرده و میان بخش های مختلف زنجیره فاصله ایجاد شده است.
این تفاوت برای تحلیل بازار اهمیت زیادی دارد. زمانی که تولید یک محصول خاص کاهش پیدا می کند، در صورت ثابت ماندن یا افزایش تقاضا، احتمال افزایش فشار بر عرضه آن بیشتر می شود. در مقابل، رشد تولید یک محصول بدون وجود تقاضای کافی می تواند رقابت میان فروشندگان را افزایش دهد. به همین دلیل فعالان بازار هنگام تحلیل قیمت میلگرد، تیرآهن و ورق فولادی باید علاوه بر نرخ ارز و شرایط معاملات، آمار تولید هر گروه محصول را نیز به صورت جداگانه بررسی کنند.
عوامل موثر بر تولید فولاد
میزان تولید فولاد حاصل عملکرد یک کارخانه به تنهایی نیست؛ زنجیره ای از عوامل اقتصادی، فنی و زیرساختی در کنار یکدیگر تعیین می کنند چه مقدار از ظرفیت اسمی واحدهای فولادی واقعا به تولید تبدیل شود.
تامین برق
صنعت فولاد یکی از صنایع انرژی بر است و محدودیت برق می تواند مستقیما باعث کاهش ساعت فعالیت کوره ها و خطوط تولید شود. محدودیت های برق در ماه های گرم سال ۱۴۰۳ یکی از مهم ترین عواملی بود که بر تولید فولاد میانی اثر گذاشت و بخش قابل توجهی از کاهش تولید نیز به شمش فولادی مربوط شد.
تامین گاز
چالش انرژی فقط به تابستان محدود نمی شود. در فصل سرد، محدودیت گاز می تواند به ویژه بر واحدهای احیای مستقیم و تولید آهن اسفنجی فشار وارد کند. از آنجا که آهن اسفنجی یکی از مواد اولیه مهم فولادسازی در ایران است، کاهش تولید آن می تواند به سرعت به حلقه بعدی زنجیره منتقل شود.
دسترسی به مواد اولیه
سنگ آهن، کنسانتره، گندله، آهن اسفنجی و قراضه از مهم ترین نهاده های زنجیره تولید فولاد هستند. هرگونه عدم تعادل در تولید، توزیع یا قیمت این مواد می تواند هزینه تولید کارخانه ها را افزایش دهد و استفاده از ظرفیت خطوط تولید را کاهش دهد.
میزان تقاضای بازار
کارخانه ها صرفا بر اساس ظرفیت فنی تولید نمی کنند. وضعیت ساخت و ساز، پروژه های عمرانی، فعالیت صنایع خودروسازی و تولیدی و شرایط صادرات همگی بر میزان تقاضا اثر دارند. زمانی که مصرف کاهش پیدا کند، بعضی تولیدکنندگان نیز برای جلوگیری از انباشت موجودی، حجم تولید خود را تعدیل می کنند.
نرخ ارز و شرایط صادرات
بازار صادراتی برای صنعت فولاد ایران اهمیت زیادی دارد. تغییر نرخ ارز، هزینه حمل، سیاست های صادراتی، تعرفه ها و شرایط بازار جهانی می توانند جذابیت صادرات را افزایش یا کاهش دهند. افزایش امکان صادرات معمولا به استفاده بیشتر از ظرفیت تولید کمک می کند، در حالی که محدود شدن بازارهای خارجی ممکن است فشار عرضه را به سمت بازار داخلی منتقل کند.
قیمت جهانی فولاد
قیمت جهانی شمش، سنگ آهن و محصولات فولادی بر حاشیه سود تولیدکنندگان داخلی و جذابیت صادرات اثرگذار است. زمانی که قیمت جهانی کاهش پیدا کند، صادرات بعضی محصولات صرفه اقتصادی کمتری خواهد داشت؛ برعکس، رشد قیمت های جهانی می تواند تولید صادرات محور را تقویت کند.
ظرفیت واقعی کارخانه ها
ظرفیت اسمی با تولید واقعی تفاوت دارد. تعمیرات خطوط، فرسودگی تجهیزات، توقف های برنامه ریزی شده، دسترسی به قطعات، سرمایه در گردش و محدودیت های زیرساختی همگی می توانند سبب شوند یک واحد فولادی با فاصله زیادی از ظرفیت اسمی خود فعالیت کند.
در مجموع، آمار هفت ماهه نشان می دهد که صنعت فولاد ایران همچنان از ظرفیت بالایی در حلقه های مختلف زنجیره برخوردار است، اما تبدیل این ظرفیت به تولید پایدار به تامین انرژی، مواد اولیه، بازار مصرف و امکان صادرات وابسته است. رشد قابل توجه آهن اسفنجی در کنار افت فولاد میانی به خوبی نشان می دهد که افزایش ظرفیت در یک حلقه، بدون رفع محدودیت حلقه بعدی، الزاما به افزایش محصول نهایی منجر نخواهد شد.
سوالات متداول
میزان تولید محصولات فولادی ایران در هفت ماهه ۱۴۰۳ چقدر بوده است؟
طبق آمار انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، مجموع تولید محصولات فولادی در هفت ماه ابتدایی سال ۱۴۰۳ حدود ۱۲ میلیون و ۸۴۷ هزار تن بوده که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۲ حدود ۱.۲ درصد کاهش داشته است.
تولید فولاد میانی ایران در هفت ماهه ۱۴۰۳ چقدر بوده است؟
تولید فولاد میانی در این دوره حدود ۱۷ میلیون و ۳۴۰ هزار تن گزارش شده است؛ در حالی که این مقدار در هفت ماهه سال ۱۴۰۲ حدود ۱۸ میلیون و ۲۶۸ هزار تن بود.
کدام محصول فولادی در هفت ماهه ۱۴۰۳ بیشترین کاهش تولید را داشته است؟
در میان محصولات اصلی جدول، میلگرد با کاهش حدود ۹.۷ درصدی یکی از بیشترین افت های تولید را ثبت کرده است. تولید نبشی، ناودانی و سایر مقاطع نیز حدود ۸.۲ درصد کاهش یافته است.
آیا تولید تمام محصولات فولادی در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است؟
خیر. در کنار کاهش تولید بعضی مقاطع، تولید تیرآهن حدود ۳.۱ درصد، ورق گرم حدود ۷ درصد، آهن اسفنجی حدود ۱۵.۲ درصد و کنسانتره سنگ آهن حدود ۷ درصد افزایش داشته است.
چرا با افزایش تولید آهن اسفنجی، تولید فولاد میانی کاهش پیدا کرده است؟
زیرا تولید فولاد تنها به تامین آهن اسفنجی وابسته نیست. محدودیت برق، ظرفیت فولادسازی، تعمیرات کارخانه ها، شرایط بازار و سایر عوامل می توانند مانع تبدیل مواد اولیه موجود به فولاد نهایی شوند.
آیا کاهش تولید فولاد باعث افزایش قیمت آهن می شود؟
کاهش تولید می تواند عرضه بازار را محدود کند و یکی از عوامل افزایش قیمت باشد، اما قیمت آهن تنها به تولید وابسته نیست. نرخ ارز، میزان تقاضا، صادرات، قیمت مواد اولیه، هزینه انرژی و شرایط بازار جهانی نیز در تعیین قیمت نقش دارند.
منبع : https://ahaninja.com/https://ahaninja.com/